Ποιος είναι επιρρεπής στις θεωρίες συνομωσίας;

23-01-2015
 
Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to Delicious

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μεταφρασμένη αναδημοσίευση από άρθρο του Tom Jacobs στο Pacific Standard.

Όπως παρατηρήσαμε πέρυσι, η πίστη στις θεωρίες συνομωσίας είναι εντυπωσιακά συνήθης. Οπότε ποιοι είναι ιδιαίτερα δεκτικοί στο να χάψουν αυτές τις συχνά τρελές ιστορίες;

Νέα έρευνα από την Ολλανδία δείχνει ότι η απάντηση είναι οι άνθρωποι των πολιτικών άκρων.

Αυτοί που βρίσκονται είτε στην ακροδεξιά είτε στην ακροαριστερά τείνουν να «εμμένουν στην κοσμοθεωρία τους με άκαμπτο τρόπο, το οποίο τους οδηγεί στο να αντιλαμβάνονται τις πολιτικές τους ιδέες ως την απλή και μοναδική λύση στα προβλήματα της κοινωνίας», αναφέρει η ερευνητική ομάδα της οποίας ηγείτο ο ψυχολόγος Jan-Willem van Prooijen από το πανεπιστήμιο VU του Amsterdam.

Αυτό με τη σειρά του «τους προτρέπει να βλέπουν σατανικές συνομωσίες ως αιτιολογικές εξηγήσεις για διάφορα γεγονότα», καταλήγουν στην εφημερίδα “Social Psychological and Personality Science”.

Ο Van Proojen και οι συνάδελφοί του περιγράφουν τέσσερις μελέτες - τρεις που διεξάχθησαν στην Ολλανδία και μία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τελευταία περιελάμβανε 185 συμμετέχοντες οι οποίοι προσεγγίστηκαν διαδικτυακά, και αυτοπροσδιορίστηκαν σε μία ιδεολογική κλίμακα εφτά επιπέδων από την ακροαριστερά μέχρι την ακροδεξιά.

Στη συνέχεια αποκρίθηκαν σε έξι προτάσεις οι οποίες περιέγραφαν συνομωσιοκεντρικές απόψεις σχετικά με την πρόσφατη οικονομική κατάρρευση. Εξέφρασαν το επίπεδο συμφωνίας ή διαφωνίας του με ισχυρισμούς όπως «Η οικονομική κρίση είναι το αποτέλεσμα μιας συνομωσίας μεταξύ τραπεζιτών και διεφθαρμένων πολιτικών».

Όπως είχε προβλεφθεί, «πίστη στις θεωρίες συνομωσίας σχετικά με την οικονομική κρίση εκφράστηκε από τους συμμετέχοντες και των δύο πολιτικών άκρων, και λιγότερο από τις πολιτικά μετριοπαθείς συμμετέχοντες», σημειώνουν οι ερευνητές.

Μία άλλη έρευνα διενεργήθηκε σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του Ολλανδικού εκλογικού σώματος σε εθνικό επίπεδο. Αφού οι 1.010 συμμετέχοντες βαθμολόγησαν τους εαυτούς τους σε μία κλίμακα έντεκα επιπέδων από αριστέρα μέχρι δεξιά, ρωτήθηκαν για το επίπεδο συμφωνίας ή διαφωνίας τους με τη φράση «Με τις σωστές πολιτικές, τα περισσότερα κοινωνικά προβλήματα μπορούν να λυθούν πολύ εύκολα».

Επιπρόσθετα, τους παρουσιάστηκαν έξι θεωρίες συνομωσίας (όπως η «Στην πολιτική σκηνή είχαν διεισδύσει εταιρείες πετρελαίου όταν πάρθηκε η απόφαση να ξεκινήσει ο πόλεμος εναντίον του Ιράκ») και τους ζητήθηκε να τις αξιολογήσουν σε μία κλίμακα από το ένα («πολύ πιθανό») έως το εφτά («πολύ απίθανο»).

Οι ερευνητές βρήκαν ότι «Και τα δύο πολιτικά άκρα πιστεύουν – πιο έντονα από τους πολιτικά μετριοπαθείς συμμετέχοντες – σε απλοϊκές λύσεις στα κοινωνικά προβλήματα. Επιπλέον, η πίστη σε απλές πολτικές λύσεις ήταν βαθιά συσχετισμένη με συνομωσιολογικές απόψεις».

Ο Van Proojen και οι συνάδελφοί του υποστηρίζουν ότι «οι θεωρίες συνομωσίας τροφοδοτούν ένα βασικό χαρακτηριστικό του πολιτικού εξτρεμισμού, δηλαδή την επιθυμία να ερμηνεύσουν το κοινωνικό γίγνεσθαι μέσα από ένα σετ ευδιάκριτων υποθέσεων για τον κόσμο.» Αυτή η παρόρμηση επιδεινώνεται από την τάση πολλών να απομονώνονται από ειδήσεις και πηγές απόψεων που διαφέρουν με τις δικές του.

Οπότε, αν είστε πεπεισμένοι ότι τα προβλήματα του κόσμου θα μπορούσαν εύκολα να λυθούν εάν ο καθένας απλά συμφωνούσε με τις αυταπόδεικτα σωστές δικές σας απόψεις, τότε είναι ένας γρίφος το γιατί δεν συμβαίνει απλά αυτό. Πολλοί άνθρωποι, από ό,τι φαίνεται, καταλήγουν ότι η προφανέστερη απάντηση περιλαμβάνει κάποιου είδους μαζική συνομωσία.

Βέβαια, αυτές οι θεωρίες είναι συνήθως ένα παράξενο μείγμα μεταξύ πολυπλοκότητας και εξαπλούστευσης. Αλλά για κάποιους, είναι πιο εύκολο να τις πιστεύουν από το να αποδεχτούν την πραγματικότητα ότι ο κόσμος είναι πολύ πιο σύνθετος και απρόβλεπτος, από όσο είσαι διατεθειμένος να παραδεχτείς.