Αξίζουν περισσότερο οι ζωές των δυτικών;

05-04-2015
 
Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to Delicious

Το παρακάτω άρθρο γράφτηκε από τη φίλη του site Hypatia. Αν θέλετε να μας στείλετε τα δικά σας κείμενα για το Readers' Mind δείτε την περιγραφή της κατηγορίας

Συχνά ακούω την κατηγορία, από τα στόματα (ή τα πληκτρολόγια) πολλών, ότι οι θάνατοι πολιτών που ανήκουν σε δυτικές χώρες – από γεωγραφική ή καθαρά πολιτιστική άποψη – δείχνουν να μετρούν περισσότερο από τους θανάτους των υπολοίπων. Ειδικά στην Ελλάδα είναι μια αρκετά συνήθης αντίδραση, στο πλαίσιο και μιας γενικότερης ρητορικής καταδίκης της παγκοσμιοποίησης, του εξαμερικανισμού και της πολιτικοοικονομικής και πολιτιστικής κυριαρχίας της Δύσης. Τελευταία φορά, το άκουσα με αφορμή την επίθεση στα γραφεία του Charlie Hebdo.

Από την 11η Σεπτεμβρίου ή τις επιθέσεις σε Μαδρίτη, Λονδίνο & Βοστόνη (2004, 2005, 2013 αντιστοίχως), έως και σε επιθέσεις δυτικών σε δυτικούς, σχετικές (Ουτόγια, 2011) ή παντελώς άσχετες με την πάλη των πολιτισμών (Κονέκτικατ, 2012), στις δημόσιες συζητήσεις, στα γραφεία, στις καφετέριες, στο ίντερνετ, επανέρχεται συχνά η επωδός «Μας έπρηξαν με τους νεκρούς της τάδε επίθεσης μια βδομάδα τώρα, αν επρόκειτο για παιδάκια στη Γάζα ή την Ταϊλάνδη ή τη Σιέρα Λεόνε ζήτημα είναι αν θα είχαν αφιερώσει 10 λεπτά στις ειδήσεις».

Κι ένα δίκιο το έχουν. Εκτός από φάσεις όπου τοπικοί αναβρασμοί συγκεντρώνουν τα βλέμματα της διεθνούς κοινότητας σε κάποιο μέρος (Αραβική Άνοιξη, Μπόκο Χάραμ στη Νιγηρία κλπ.), συχνά θάνατοι δεκάδων ή και εκατοντάδων μπορούν να περάσουν σχετικά απαρατήρητοι. Το βλέπω κάθε φορά που σεισμοί, πλημμύρες, τυφώνες αφανίζουν πόλεις ολόκληρες σε περιοχές της Ασίας και της Αφρικής. ΟΚ, με τον προπέρσινο Χαϊγιάν ασχοληθήκαμε αρκετά, αλλά εκεί τίθεται θέμα μεγέθους: όταν οι νεκροί ανέρχονται σε κάποιες χιλιάδες, τραβούν την προσοχή ασχέτως εθνικότητας.

Και πάλι, είναι αλήθεια ότι κατά την κάλυψη των καταστροφών από το τσουνάμι στην Ταϋλάνδη (2004) τα δυτικά ΜΜΕ αφιέρωσαν μεγάλο αναλογικά χρόνο στους νεκρούς τουρίστες. Δεν είναι βέβαια και τόσο τρελό αυτό απαραίτητα… Ο καθένας από εμάς ας παραδεχθεί ότι θα τον απασχολούσε περισσότερο ο θάνατος ενός γνωστού του, ενός συναδέλφου, ενός γείτονα, από το θάνατο κάποιου που μένει στην άλλη άκρη της Ελλάδας και που το ατύχημα/έμφραγμα/αυτοκτονία του θα ανακατωθεί με το «λευκό θόρυβο» των λοιπών ειδήσεων και θα ξεχαστεί σύντομα.

Επίσης μη βγάζουμε την ουρά μας απ’ έξω οι Έλληνες, γιατί κάθε φορά που συμβαίνει μια καταστροφή στου διαόλου τη μάνα από τις πρώτες πληροφορίες που λαμβάνουμε είναι συχνά το «ευτυχώς, κανένας Έλληνας δεν συγκαταλέγεται στα θύματα». Το πού το βλέπουν το «ευτυχώς», επειδή ο μεταστάντες είναι Ισπανοί/Αζέροι/Μαλαισιανοί και όχι Έλληνες δεν το κατάλαβα ποτέ. Ίσως ωστόσο προέρχεται από την αίσθηση ότι μπορεί εκείνοι τη στιγμή να παρακολουθούν και συγγενείς πιθανών θυμάτων από την Ελλάδα, κι έτσι νιώθεις ότι κομίζεις καλά νέα.

Γενικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που καθορίζουν αν ένα συμβάν θα συμπεριληφθεί στις ειδήσεις ενός καναλιού, σε ποια σειρά, και πόσο χώρο θα καταλάβει. Συνοπτικά ορίζονται ως επικαιρότητα, σημασία (μέγεθος), εγγύτητα/οικειότητα, αίγλη, ανθρώπινο ενδιαφέρον. Όσο περισσότερα κριτήρια πληροί μια είδηση, τόσο πιθανότερο είναι να απασχολήσει τα δελτία & τους ιστοτόπους. Και, κακά τα ψέματα, οι δυτικοί πολίτες πληρούν το κριτήριο της εγγύτητας. Όχι μόνο αν μένουν κοντά μας. Πληρούν τα κριτήρια του «οικείου», αυτού που έχει παρόμοιες προσλαμβάνουσες με εμάς, που μας θυμίζει των εαυτό μας, που θα μπορούσαμε ίσως να βρισκόμαστε στη θέση του.

Να σας πω πότε ένιωσα, προσωπικά, ότι όντως το παρακάνουμε στο ενδιαφέρον μας για τις ζωές των Δυτικών: Όταν τα παλληκάρια του ISIS άρχισαν να αποκεφαλίζουν δυτικούς πολίτες. Μπορώ να πω ότι με ξένισε το παγκόσμιο σοκ. Ήταν φυσικά φρικιαστικό (εδώ υπεισέρχεται και το στοιχείο της βιντεοσκόπησης των εκτελέσεων βέβαια) αλλά και πάλι, όταν άκουγα, όταν απλώς άκουγα (ή διάβαζα) γενικές περιγραφές για το τι συνέβαινε στους Ιρακινούς και τους Κούρδους που έπεσαν στα χέρια των εκεί ισλαμιστών, χωρίς εικόνα, η φρίκη μου ήταν τέτοια που οι φρικτοί αυτοί αποκεφαλισμοί απλώς προστέθηκαν σε μια τεράστια λίστα, στο στιλ «πέντε πάνω, πέντε κάτω». Το να ελπίζουν μερικοί ότι τα βίντεο ήταν κατασκευασμένα μου φάνηκε γελοίο: οι τύποι είχαν αποδείξει περίτρανα ότι δεν σέβονται τίποτε στον κόσμο, δε γνωρίζουν ηθικά όρια. Και κάποιοι ήλπιζαν ότι είχαν μπει στον κόπο να σκηνοθετήσουν το θάνατο μερικών Αμερικανών ή Γάλλων, αντί να τους σφάξουν σαν κατσίκια, κατά το γνωστό τους συνήθειο.

Θα ήθελα ωστόσο να σταθώ ξεχωριστά στην κριτική περί αξίας της ζωής των δυτικών στο πλαίσιο της πρόσφατης επίθεσης με θύματα γάλλους γελοιογράφους. Να πω ότι δεν αμφιβάλλω πως όντως, για μερικούς, ο θάνατος αυτών των ανθρώπων ήταν πιο σοκαριστικός επειδή στις φλέβες τους έτρεχε ευρωπαϊκό αίμα, και θα σοκάρονταν λιγότερο από το φόνο τούρκων, ινδονήσιων ή καμερουνέζων γελοιογράφων γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο.

Για ‘μένα ωστόσο το ζήτημα δεν είναι αυτό. Είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο. Χωρίς να θέλω καθόλου να ακυρώσω τη δίκαιη κριτική για τις καταστροφικές επιδράσεις των δυτικών επεμβάσεων στις υπόλοιπες κοινωνίες επί αιώνες, υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να αναγνωρίσει κανείς στις δυτικές κοινωνίες. Όσα τώρα απολαμβάνουν, όχι σε επίπεδο υλικών αγαθών αλλά σε επίπεδο ελευθερίας και δικαιωμάτων (δημοκρατία, ατομικά, κοινωνικά & πολιτικά δικαιώματα, ελευθερία του λόγου, του Τύπου & της τέχνης, ανεξιθρησκία και πολλά άλλα), όλα αυτά λοιπόν, δεν τους τα έφεραν μια ωραία πρωία οι μάγοι με τα δώρα, προσπερνώντας στην πορεία τις υπόλοιπες κοινωνίες «γιατί έτσι».

Τα κέρδισαν. Επί αιώνες χιλιάδες άνθρωποι υπέστησαν διωγμούς, φυλακίσεις, βασανισμούς, εκτελέσεις. Έκαναν επαναστάσεις, βίαιες ή συμβολικές. Αγωνίστηκαν με κάθε μέσον. Το ξεχνάμε καμιά φορά επειδή εμείς, πλέον, τα θεωρούμε αυτονόητα. Ναι, σ’ εμάς τις πολύ πρόσφατες γενιές όλα αυτά χαρίστηκαν. Αλλά αυτό έγινε επειδή μας τα παρέδωσαν στα χέρια όσοι αφιέρωσαν τις ζωές τους στη διεκδίκησή τους. Αυτά τα δικαιώματα κατακτήθηκαν με προσπάθεια, και είναι κορυφαία μας αποστολή να τα διαφυλάξουμε.

Όταν λοιπόν υπάρχει μια ανθρωποκτόνος επίθεση εις βάρος των εκφραστών του ελεύθερου λόγο, η κριτική για την μεγαλύτερη ή μικρότερη αξία της ζωή των δυτικών είναι άτοπη και αποπροσανατολιστική. Το ζήτημα δεν είναι πρωτίστως ο θάνατος αθώων πολιτών. Είναι η απειλή της ελευθερίας. Η προσπάθεια φίμωσης. Όσοι θέλουν να μασκαρέψουν τη φίμωση αυτή με το όνομα «σεβασμός» έχουν ήδη κάνει το πρώτο βήμα προς τα πίσω, προς την εποχή προτού κατακτηθούν τα δικαιώματα.

Οι ζωές των δυτικών δεν είναι σημαντικότερες. Σημαντική είναι η προάσπιση των βασικών αξιών της ελεύθερης κοινωνίας μας. Των αξίων, ακριβώς, που την καθιστούν ελεύθερη κοινωνία.